Osmanlı Tarihi ve Tarihin Paradigmik İlkeleri -VII- (*) (Mustafa Özcan, 25 Nisan 2015)

0

Osmanlı Tarihi ve Tarihin Paradigmik İlkeleri -VII- (*)

Sosyal hareketlerin etmenlerini,doğal olanların yanı sıra onlardan etkilenip tarihi yapan ikincil nitelikteki toplumsal etmenler diye iki dikotomikulamda toplayarak tanımlamak yerinde bir yaklaşım olacaktır. Bu doğrultuda, dini metinlerde mahşerin dört atlısı metaforu(kıtlığı doruatlı, salgını yağızatlı, savaşı alatlı ve kargaşayı kıratlı simgeler)  ile kendisinden söz edilen tarih yapan dört etmenden kıtlık ve salgın şeklinde ortaya çıkan ilk ikisi doğal etmenler ulamı oluşturur. Kargaşa ve insani bir özyıkım olan savaş ise yapıntısal karakterde olduğundan genelde doğal olan etmenlerin ardından tarih sahnesine gelen ikincil ulam toplumsal ile özdeştir diyebiliriz.

Bu kapsamda ele alındığında, değişik çatışma şekillerinden kaynaklanan kargaşa (kaos) tarihte daima sosyal hareketlerin tetikleyicisi olarak işlev görmüştür. Ancak aynı zamanda da bunun, güç istenci odaklarınca devlet-toplumeksenindeki derin ilişkileri yönlendirmekte örtülü olarak kullanılan siyasi bir araç olduğunu unutmamak gerekir.

Bu nedenle günümüz tarih anlayışına göre, manipülasyondan uzak olması kaydıyla, tarihin gerçek başlatıcısı çekirdek öğeler olan sosyal hareketlerin karakteristik yapısının ne olduğunun ortaya konulması paradigmik ilkelerinin anlaşılabilmesi için kaçınılmaz bir gerekliliktir. Bu bakış açısından sosyal hareketler, tarihin gerçek omurgası niteliğiyle tarihi inşa eden etmenlerdir. Ancak, mahşerin dört atlısı mecazında da çıkarılacağı gibi, her tarihsel dönem belirli bir coğrafyada kendi sosyal hareket tipini yaratır.

Bu bakımdan, özellikle tarihöncesinde ve ilkçağlarda kıtlık (açlık) ve salgın (veba) şeklindeki doğal olaylar sosyal hareketlerin en olası nedenlerinin başında gelmiştir. 

Bugünse, doğal etmenlerin sosyal hareketleri başlatma yönündeki etkililiği iyice azalmış, kültürün artık doğal olana üstün gelmesi nedeni ile yapıntısal ortam günlük yaşamın neredeyse tamamına egemen olmuştur. Hatta kendiliğinden olmayıp manipülatif olanların şimdilerde esas olarak tarihi belirleyicikonumda olduğunu söylemek bile yanlış değildir.
Konu bu noktadan çıkışla uzun dönemli makro tarih düzleminde ele alındığındaysa ilkçağlardakinin tersine, bugün doğal olayları dahi tetikleyen yapıntısallıkların artık genel olarak zihinlerde de varlıklarını kabul ettirip tarih yapan etmenler olarak entelektüel gündeme yerleştiğini görmek olanaklıdır.

Nitekim bu minvalde, insan eli ile ortaya çıkmış olduğu artık su götürmez bir gerçek olan doğal-çevresel kirlenme ve iklimsel bozunmaya karşı sürdürülen toplumsal mücadele, şekil itibariyle evrensel nitelikteki bir sosyal hareket olarak halen küresel siyasi gündemin birinci sırasındadır.

Bu kapsam ile günümüzün en önemli sosyal hareketi olan çevrecilik, 1970’lerde başlayıp geçen yüzyılın son çeyreğinde uluslar arası kamuoyunda yerleşik hale geldikten sonra 21. Yüzyıl’ın başından itibaren de küresel siyasi gündeme giderilmesi gereken ana evrensel sorun olarak girmiştir.

Böylece belirlenen bu görüngeden bakıldığında görünen genel bir sonuç olarak ifade etmek gerekirse, insan eliyle doğal çevrenin bozunmasının en ağır biçimi olan iklimsel ısınmanın, 21. Yüzyıl kültürel ve siyasal arenasındaki tarih yapıcı sosyal hareketlerin esas tetikleyicisi mahiyeti ile ortaya çıkacak olan ana çatışma kaynağı olacağı kesindir.

Mustafa Özcan (25 Nisan 2015)
______________

(*) Konu devamla gelecek ayki yazıda sürdürülecektir.    




Yazar Hakkında

hiç yorum yok

Bu yazı da ilginizi çekebilir

Duyuru: Toplantı saatlerinde değişiklik

KDP Cumartesi Sohbet Toplantıları ‘nın toplantı saatlerinde değişiklik yapılmıştır. Yeni düzenlemeye göre toplantılar 15 Kasım 2014 tarihinden itibaren sonbahar ve kış dönemi boyunca her hafta cumartesi günleri 16.00 – 17.30 saatleri arasında yapılacaktır. Toplantı yeri ...
العربية简体中文NederlandsEnglishFrançaisDeutschItalianoPortuguêsРусскийEspañolTürkçe